III.
Najwybitniejsi
przedstawiciele kaliskiej społeczności żydowskiej na przestrzeni
dziejów
1. Kaliscy rabini:
Pierwszym wiadomym z imienia kaliskim rabinem był niejaki Michoel – 1427 r. Innymi znanymi rabinami tego okresu byli: Salomon Zalman (1639-1643), Jisroel Szapiro - założyciel jesziwy, Juda ben Nissan.
Najsłynniejszy
jednak był Abraham
Abel Gombiner
(1635-1683)
syn
rebe Chaima Gombinera z rodu Lewitów, asystent
rabina kaliskiego oraz dajan (sędzia),
autor komentarzy do „Szulchan Aruch".
Gombiner był jednym z najwybitniejszych Talmudystów swoich
czasów, co jasno widać w jego komentarzu na Szulchan Aruch -
Orach Chajim, zatytułowanym „Magen Awraham", który
napisał mając lat trzydzieści. Tekst został wydany drukiem w
1692 r. Praca ta miała ogromny wpływ na praktyki religijne
wyznawców judaizmu. Wśród Żydów
aszkenazyjskich czasy modlitw ustala się wg jego opracowania. Oprócz
komentarzy napisał także książkę „Zajit Raanan" (Drzewo
Zielonej Oliwki) wydane w Dessau w 1704 r., zawierającą
kabalistyczne rozważania, do których dołączył część
swojego komentarza do Tory. „Szemen Sason" (Olej
Radości/Przyjemności), a także komentarz na „Szulchan Aruch-Ewen
ha ezer", wraz ze specjalnym esejem na temat właściwej wymowy
żydowskich imion w oficjalnych dokumentach, a także uwagi do
traktatów Zewahim i Menachot
(Talmud). Gombiner pisał także religijną poezję. Jego ostatnim
życzeniem było, by jego imię oraz tytuły prac były jedynym
epitafium – „Magen Awraham” – pochowano go na starym
cmentarzu żydowskim.
Sabataj (Szapse) Bass (1641-1718) urodził się w Kaliszu, jako syn Józefa. W 1655 r. opuścił swoje rodzinne miasto i dotarł do czeskiej Pragi, gdzie został przyjęty do chóru starej bóżnicy. Tutaj uczył się pod kierunkiem swojego brata Jakuba przedmiotów judaistycznych i języków obcych. Wydał wtedy dzieło Mosze Szertela pt. „Beejr Mosze" (Studnia Moszego), do którego napisał własny wstęp z wyjaśnieniem gramatyki hebrajskiej. W latach 1674-79 zwiedził wszystkie ważniejsze żydowskie centra kulturalne w Polsce, Niemczech i Holandii. Po podróży osiedlił się w Amsterdamie. Korzystając z biblioteki Mosze de Oglara skorygował TaNaCh, przetłumaczone na jidysz przez Josefa Jehalon Wicenhauzena. W 1680 r. zakończył swoje główne dzieło pt. „Siftej Jeszanin" (Stare słowo). W związku z wymienieniem 2400 dzieł w swojej pracy, został uznany za „ojca” żydowskiej bibliografii. W 1689 r. założył w Dyhernfurth (Brzeg pod Wrocławiem) księgarnię i następnie drukarnię. Wydał w niej m.in. znane dzieło A. A. Gombinera „Magen Abraham". Zmarł w Brzegu i został prawdopodobnie pochowany w Krotoszynie.
Jehudah Rabi, pseud. Riban (1624-1696), od 1681 r. naczelny rabin Kalisza. Jehudah był rektorem kaliskiej jesziwy. Wykładał w niej Gemarę. Kaznodzieja był kabalistą - uprawiał kabałę praktyczną, czyli stosował w swoim życiu ascetyzm. Według nauk Kabały napisał Rodał osobisty (zwoje Pięcioksięgu na własny użytek), wprowadzając zmiany ortografii w kształcie liter, według odkrytego przez siebie systemu. Rodał przechowywany w kaliskiej Wielkiej Bóżnicy był czytany raz w roku podczas święta Szawuot. Riban po śmierci został pochowany na starym cmentarzu żydowskim w Kaliszu.
Szlomo Eiger (1787-1852) funkcję rabina w Kaliszu pełnił w latach 1835-1840. Należał do przeciwników chasydyzmu, nurtu religijno-mistycznego w judaizmie nawiązującego do kabały i traktującego rzeczywistość jako emanację “wyższego świata". Ceniono go jako talmudystę, znawcę nauk judaistycznych. W okresie sprawowania urzędu w Kaliszu zajmował się kwestiami społecznymi, m.in. przyczynił się do otwarcia w 1835 r. 3-klasowej nowoczesnej szkoły dla żydowskich dzieci. Wyraził także zgodę na pracę chrześcijańskich robotników w soboty w żydowskich fabrykach. W 1840 r. został rabinem w Poznaniu. Po zgonie rabina Rogalera wybrano go ponownie na rabina w Kaliszu. Zmarł podczas podróży. Napisał m.in. „Uwagi i korekty Rabi Szlomo Eigera" (Wilno 1832).
Elijahu (Eliasz) Rogaler (?-1830) jako rabin przewodził kaliskiej gminie żydowskiej w latach 1840-50. Nazwisko swoje zawdzięczał miastu Rogali na Litwie, gdzie przez kilka lat pełnił funkcję rabina. Nosił zaszczytny tytuł gaona (hebr. znakomitość). Uważano go za znawcę społeczności żydowskiej Polski i Litwy. Jako wybitny talmudysta, w Kaliszu rozpowszechniał nauki judaistyczne. Wprowadzał archaiczne przepisy, które budziły wiele kontrowersji. Zakazał czytania Tory (Pięcioksięgu) i rodału byłego rabina kaliskiego Ribana. Po śmierci pochowano go na starym cmentarzu żydowskim w Kaliszu. W 1850 r. w Warszawie wydano księgę Rogalera pt. „Jad Elijahu" (Ręka Elijahu).
Jednym z najwybitniejszych rabinów kaliskich XIX w. był Cwi Hirsz Chajes, wybrany na rabina w roku 1852, twórca kilku znaczących rozpraw talmudycznych oraz studium o filozofii Majmonidesa.
Czołową osobowością w religijnym życiu przedwojennego Kalisz był Jechaskiel Lipszyc, poeta, pisarz i działacz społeczny. Do Kalisza przybył w 1906 r. na prośbę władz gminy kaliskiej wyrażonej w postaci tzw. “Ksaw Rabonaus" (pismo wyborcze na rabina miasta). Żydowska gmina wyznaniowa w Kaliszu zaliczała się do gmin wielkich. Posiadała rabinat, w skład którego wchodził rabin i czterech podrabinów. Lipszyc był znanym na całym świecie rabinem i kaznodzieją, zarówno w środowiskach ortodoksyjnych jak i postępowych Żydów. Jego główne dzieło rabiniczne to „Hamidrasz Wehamaase" (Nauka a praktyka, w Pięciu Księgach Mojżeszowych), zawierające komentarze do Pięcioksięgu. W Kaliszu Lipszyc zajął się działalnością społeczną na rzecz najuboższych członków społeczności żydowskiej. Organizował lepsze warunki lokalowe i higieniczne oraz zajmował się edukacją biednych i osieroconych dzieci żydowskich. W początkach I wojny światowej przebywał za granicą. Wróciwszy do Kalisza stanął na czele Komitetu Ratunkowego, dla którego zebrał w USA dużą sumę pieniędzy. Po wyzwoleniu Polski w 1918 r., został wybrany do Rady Miejskiej. Był zwolennikiem odbudowy siedziby narodowej w Palestynie, choć politycznie nie angażował się. Utrzymywał kontakty z naczelnym rabinem Palestyny Kukiem. Wszedł w skład prezydium Agencji Żydowskiej w Paryżu. Pełnił także funkcję prezesa Krajowego Związku Rabinów w Polsce. Wykładał Talmud dla członków młodzieżowej organizacji ortodoksyjnej „Cejrej Agudat Jisrael" (Młodzi Związku Izraela). W 1930 r. napisał przedmowę do Pinkasu, kronikarskiej księgi pamiątkowej gminy żydowskiej w Kaliszu. Działał w organizacjach charytatywnych, m.in. był honorowym przewodniczącym organizacji „Linot Hacedek” (hebr. Uczciwy Nocleg). Posiadał wielki autorytet, dzięki któremu nie dopuszczał do ostrych konfliktów w gminie żydowskiej i poza nią. Zmarł w 1932 r. i został pochowany na nowym cmentarzu żydowskim w Kaliszu.
Ostatnim rabinem Kalisza był Mendel Menachem Alter (1877-1943). Urząd naczelnego rabina miasta Kalisza objął w 1937 r. Jego wybór po części spowodowany był wzrastającym wpływem chasydów Gerer w Kaliszu. Był synem sławnego cadyka z Góry Kalwarii, Jehudy Lejba. Jeszcze w 1935 r. po zgonie rabina Lipszyca, otrzymał funkcję prezesa Związku Rabinów w Polsce. Alter wszedł w skład Rady Uczonych Talmudystów i kierownictwa „Agudy"- partii ortodoksów. W 1937 r. zwołał do Warszawy nadzwyczajny zjazd rabinów w Polsce, w celu ograniczenia przez ustawę sejmową uboju rytualnego. Po napaści Niemiec hitlerowskich na Polskę, 2 IX 1939 r. wyjechał z Kalisza do Warszawy. W trakcie okupacji, został zabrany z getta warszawskiego do Oświęcimia-Brzezinki, gdzie poniósł śmierć.
2. Kantorzy kaliscy (chazanowie):
W 1860 r. na stanowisko głównego kantora w Kaliszu został wybrany Izrael Jafe (1813-1888), który był także badaczem języków i uczonym - talmudystą. 11 listopada 1861 r. w kaliskiej Wielkiej Bóżnicy, Jafe wraz z chórem śpiewał psalmy na uroczystości wspomnieniowej arcybiskupa Antoniego Melchiora Fijałkowskiego, polskiego patrioty. Kantor zajmował się także literaturą talmudyczną i średniowieczną filozofią religijną. Badał żydowską literaturę mistyczną - kabałę. Napisał m.in. słowo wstępu do księgi o dziejach kabały. Wyniki swoich badań publikował w żydowskich czasopismach. Zmarł w Ameryce.
Wywodzący się z żydowskiej społeczności Władysław Seideman, znany także pod nazwiskiem Wolf Seidemann, urodził się w Kaliszu w 1848 r. Początkowo był kantorem synagogi. W 1878 r. zadebiutował w Operze Wiedeńskiej. Występował na scenach teatrów operowych Europy i Ameryki. W latach 1882-1888 był pierwszym basem w Operze Warszawskiej. Uczył śpiewu w New York Conservatory, w założonej przez siebie szkole śpiewu w Berlinie oraz w Konserwatorium Sterna. Zmarł w 1919 r. w Berlinie.
Do wybitnych kantorów kaliskiej synagogi zaliczali się: Noach Załudkowski (?-1931), który prowadził przez 47 lat modlitwy śpiewem oraz Szlomo Kupfer (1892-?). Bardzo popularnym wśród Żydów Kalisza był kantor Boniówka Samuel (1896-?).
3. Inne znane osoby:
Samuel
Józef
Redlich
(ok. 1770-1843) jako jeden z nielicznych Żydów w
Rzeczypospolitej uzyskał od Stanisława Augusta Poniatowskiego
przywilej używania praw obywatelskich miasta Kalisza. Ten wybitny
kupiec żydowski był jednym z organizatorów nakładu
w przemyśle bawełnianym w woj. kaliskim. Uzyskał
ogromne zyski w hurtowym handlu przędzą. Bankier, wekslarz i
przemysłowiec dzierżawił monopole państwowe oraz spekulował
nieruchomościami miejskimi. Posiadał wiele dóbr m.in.
folwark Chmielnik i dobra ziemskie Blizanów. Należał do
założycieli szpitala starozakonnych w Kaliszu.
Ludwik Mamroth (1800–1863) – kupiec, bankier, przemysłowiec, jeden z założycieli szpitala dla starozakonnych, wspierał fundusze wszystkich szpitali i ochronek kaliskich. W 1848 r. jako jeden z nielicznych Żydów w Królestwie Polskim otrzymał tytuł poczesnego obywatela, co podniosło jeszcze jego pozycję i zbliżyło do polskiego mieszczaństwa. Aktywną pracę na różnych polach łączył z wykraczającą poza ramy gminy działalnością społeczną i charytatywną. Wspomagał materialnie wszystkie szpitale i ochronki kaliskie. Reprezentował gminę żydowską w kontaktach z władzami miasta. Wybrany został do kaliskiej Rady Powiatowej. Inteligencje żydowska brała czynny udział w życiu społecznym Kalisza.
Michał
Morgenstern
(1780-1848), dr medycyny i działacz społeczny, został mianowany
w Kaliszu lekarzem okręgowym. Jako lekarz bractwa „Bikur
Cholim” (Odwiedzanie chorych) w 1833 r. wysunął postulat
utworzenia w Kaliszu szpitala żydowskiego. Po wielu zabiegach, przy
poparciu żydowskiego kupca i przemysłowca L. Mamrotha, 10 lutego
1837 r. otwarto szpital żydowski w Kaliszu. Mieścił się przy ul.
Rzeźnickiej-Piskorzewskiej. M. Morgenstern zmarł podczas epidemii
cholery. Jego syn Aleksander jako jedyny znany z nazwiska Żyd
kaliski (jak podaje „Kronika miasta Kalisza” Władysława
Kościelniaka i Krzysztofa Walczaka), wziął udział w powstaniu
listopadowym.
4. Pisarze i poeci:
Szymon Horończyk (1883-1939). W 1900 r. zamieszkał w Kaliszu. Pracował jako hafciarz. Pierwszy utwór literacki opublikował w 1916 r. w gazecie „Łodżer Togblatt” (Dziennik Łódzki). W utworze literackim „In gerojsz fun maszinen” opisał warunki w jakich pracowali w Kaliszu hafciarze. Jego powieści, np. „Dos Hojz ojfn barg” („Dom na wzgórzu”, Warszawa 1934), charakteryzują się realizmem i skrótową fabułą.
Herszel
(Herman) Solnik
(1859-1942), dziennikarz, poeta, pisarz, działacz społeczny
i sportowy. Swój pierwszy poemat „Jerusalem"
wydrukował w Londynie w „Yedisher Historiker" (Historyk
Żydowski), następnie publikował artykuły w żydowskich pismach
takich jak „Weg" (Droga), „Unzer Leben" (Nasze Życie)
i w krakowskiej „Hashavua" – (Tydzień). W
1912 r. powstał komplet poematów wydrukowany w tym samym
roku, w Warszawie pod tytułem „Himel und Erd" (Niebo i
Ziemia). W roku 1925 w Łodzi wydał zbiór składający się
z czterech tomów pt. „Di Yetzige Zeit"
(Dzisiejszy czas). Od roku 1922 redagował „Kaliszer Blat"
(Gazetę Kaliską), a od 1927 roku został redaktorem literackim
„Kaliszer Leben" (Życie Kaliskie), drukował w nim liczne
opowiadania, wiersze, felietony i artykuły krytycznoliterackie.
Herman Solnik był inicjatorem ruchu syjonistycznego na ziemi
kaliskiej, a od 1896 r. był przewodniczącym Organizacji
Syjonistycznej w Kaliszu. W 1900 r. został delegatem na IV Kongres
Syjonistyczny odbywający się w Londynie. Całą jego bogatą
twórczość pochłonęła pożoga II wojny światowej, a sam
Solnik jak większość kaliskich Żydów został wygnany ze
swego miasta. Los zaprowadził go do Warszawy, tutaj w 1940 r.
przeniósł się do getta. Udało mu się przetrwać dwie
wielkie akcje likwidacyjne. Został zamordowany w 1943 r. podczas
powstania w getcie warszawskim. Nie wiadomo, gdzie znajduje się jego
mogiła. Już po wojnie na żydowskim cmentarzu w Kaliszu postawiono
symboliczny grób, upamiętniający postać literata i
organizatora syjonizmu kaliskiego.
W Kaliszu urodził się poeta i pisarz Meir Pakentraeger (1913-1960). Jego ojciec Chil (1880-1940) był monterem maszyn hafciarskich i działaczem spółdzielczym oraz politycznym - należał do „Bundu” i „Poalej Syjon-Lewicy”. M. Pakentraeger uczył się m.in. w kaliskiej Żydowskiej Szkole Rzemieślniczej. W okresie II wojny światowej znalazł się w Palestynie, gdzie podjął pracę w kibucu, a później w fabryce „Palalum”. W 1946 r. opublikował swój pierwszy tomik poetycki „Ojn szwel fun tog” (Na progu dnia). W swoich wierszach i opowiadaniach opisywał piękno kraju i życie robotników. Był jednym z twórców klubu pisarzy i poetów piszących jidysz. Jego brat Aleksander został pracownikiem Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce. Zajął się badaniem historii kaliskich Żydów. Przygotował m.in. monografię dziejów gminy żydowskiej w Kaliszu w latach 1918-39 oraz część haseł w Słowniku Biograficznym Wielkopolski Południowo-Wschodniej.
5. Kaliscy bohaterowie:
Józef
Kapłan
(1913-1942)
– działacz żydowskiej organizacji skautowej (Haszomer Hacair)
czynny członek Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie warszawskim,
aresztowany przez gestapo, stracony 11 września 1942 r.
Rozpoczął
naukę w Cheder i Jesziwa (szkoła powszechna i średnia szkoła
żydowska religijna). Mając 13 lat wstąpił do organizacji
„Haszomer Hacair” („H-H”) w Kaliszu.
W dalszym ciągu działalności tej organizacji został mianowany
instruktorem i brał udział w kierownictwie
okręgowym „H-H”. Służył w wojsku, a po jej ukończeniu był
członkiem dyrekcji „H-H”. Po wybuchu wojny, we wrześniu 1939
r., działał w akcji przerzucania członków „H-H” do
Wilna. Na rozkaz kierownictwa „H-H”, wrócił z Wilna do
Warszawy i został mianowany do głównej dyrekcji „H-H”,
gdzie wyróżniał się swoją działalnością w podziemiu,
organizując współpracę pomiędzy oddalonymi gniazdami „H-H”
oraz w organizacji kibuców miastowych i farm rolniczych. Był
także czynnym członkiem organizacji ŻOB w getcie warszawskim.
Aresztowany przez gestapo w dniu 3 września 1942 r. i skazany na
śmierć – 11 września 1942 r. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem
Grunwaldu III stopnia.
Adek
(Elijah)
Boraks 
urodzony
w 1913 r. Członek Haszomer Hacair w Kaliszu, we wrześniu 1939 r.
żołnierz Wojska Polskiego. Jako doświadczony bojowiec działał w
akcji przerzutu członków Haszomer z całej Polski do Wilna.
Po wkroczeniu Niemców do Wilna, wyjechał do Warszawy, a
następnie do Białegostoku, gdzie przyłączył się do podziemnej
organizacji żydowskiej, którą dowodził. Nadzorował także
zbrojenie getta w Wilnie i w Grodnie. W czasie
pierwszych starć w getcie – 5 lutego 1941 r. wpadł w ręce
Niemców i został wywieziony razem z innymi
bojownikami do Treblinki.
Mordechaj Zilberberg (Mojtek) - pochodził z religijnej i ubogiej rodziny kaliskich Żydów. Od najmłodszych lat pracował na utrzymanie rodziny. We wrześniu 1939 r. zmobilizowany do wojska polskiego, wpadł w niewole niemiecką, skąd uciekł do Warszawy, a potem do Częstochowy. Początkowo działał po aryjskiej stronie, w grudniu 1942 r. przeszedł do getta, aby zjednoczyć organizacje podziemne i utworzyć jedną silną i zdolną przeciwstawić się faszystom. Został mianowany jej dowódcą. Koordynował czynności w getcie i w lasach. Został ranny podczas próby zdobycia broni, udało mu się jednak wrócić do getta. Zginął w dniu 25 czerwca 1943 r., gdy Niemcy zaatakowali centralny bunkier.
Witka
Kowner (Kampner)
urodzona w Kaliszu w 1920 r., po ukończeniu nauki
w gimnazjum studiowała na Uniwersytecie Warszawskim, była
członkiem organizacji Awuka (Pochodnia) – organizacja studentów,
członków Haszomer Hacair. Zaraz po wybuchy wojny wyjechała z
przedstawicielami Haszomer Hacair do Wilna, gdzie była członkiem
sekretariatu okręgowego. Po wkroczeniu Niemców do miasta
działała w podziemnej organizacji PRO. Początkowo żyła w getcie
wileńskim, następnie uciekła do lasu. Walczyła w partyzantce
przeciw Niemcom jako dowódca jednostki wywiadu (PLSR) w
batalionie „Zemsta”, którym dowodził Aba Kowner –
późniejszy mąż. Po zakończeniu wojny oboje wyjechali do
Izraela i osiedli w kibucu „Ejn Hachoresz” -
Witka do tej pory tam mieszka. Była także po wojnie członkiem
oddziału „Mścicieli”, jeździła i tropiła nazistów, a
następnie wykonywała na nich wyroki.
Henryk
Jedwab
(1918-2005)
– urodził się w Kaliszu, w zamożnej rodzinie pochodzenia
żydowskiego. Ukończył Gimnazjum im. A. Asnyka. Służył w 83
Pułku Strzelców Poleskich, po klęsce przedostał się do
Rumunii, skąd przez Jugosławię i Włochy dotarł do armii polskiej
we Francji. Walczył w kampanii francuskiej aż do kapitulacji, a
następnie dotarł do Anglii, gdzie służył w elitarnej jednostce
dywersyjnej Special Operations Europe (SOE). W 1942 r. wstąpił do
polskiej jednostki w ramach międzynarodowej brygady specjalnej, z
którą walczył we Włoszech. Uczestnik 2 natarć na Monte
Cassino oraz walk o Ankonę i Bolonię. Odznaczony m.in. Krzyżem
Walecznych, Krzyżem Monte Cassino i Virtuti Militari. Niemal cała
jego rodzina została wymordowana przez Niemców. Po
zakończeniu wojny osiadł w Anglii, gdzie ukończył studia na
wydziale przemysłu chemiczno-włókienniczego. Od 1950 r.
mieszkał w Kanadzie i pracował w przemyśle włókienniczym.
Miał swój udział w uruchomieniu polskiej produkcji włókien
polistyrenowych w zakładach „Elana” w Toruniu. W 1991 r.
otrzymał godność „Honorowego Obywatela Miasta Kalisza”.
Baruch Kolski
(1915-2008) w Kaliszu znany pod imieniem Bolek, przed II wojną światową mieszkał wraz z rodzicami i dwójką rodzeństwa w kamienicy przy ul. Browarnej 2. Jego dziadek był rabinem w Sieradzu, on jednak otrzymał świeckie wykształcenie w Gimnazjum im. Adama Asnyka. W wieku siedmiu lat Bolek Kolski trafił do żydowskiej organizacji skautowej – Haszomer Hacair (Młody Strażnik). Do „izby”, która mieściła się przy ul. Ciasnej 21, zaprowadziła go jego starsza siostra, Pepa. Haszomer stało się jego drugim domem, a idee wyniesione z organizacji stały się fundamentem drogi jego życia. Kaliska izba była miejscem, w którym dzieci i młodzież poznawały idee syjonistyczne. Młodzi ludzie stawali się jednymi z najlepszych budowniczych przyszłego państwa, a dzięki temu, że syjoniści zachęcali do wyjazdu do Palestyny, wiele z tych osób przeżyło Zagładę. Ci, którzy zostali, walczyli w gettach i oddziałach partyzanckich. To właśnie ideały i przygotowanie wyniesione z Haszomer pozwoliły na bohaterską walkę. W roku 1931 Bolek opuścił Kalisz. Najpierw uczył się pracy na roli pod Nowogródkiem, w kibucu (gospodarstwo rolne) prowadzonym przez Haszomer Hacair.
Tylko mając taki fach w ręku i nieukończone gimnazjum, miał szanse otrzymać certyfikat wyjazdowy do Palestyny
Pierwszy wyjazd do Palestyny nie powiódł się, Kolski został deportowany przez Anglików do Rumunii, skąd z podrobionym paszportem raz jeszcze próbował przedostać się do Erec Izrael (Kraju Izraela). Próba z 1936 roku zakończyła się sukcesem, udało mu się dostać do ukochanej ojczyzny.
Podczas Zagłady zginęła niemal cała rodzina Bolka. Najstarsza z rodzeństwa, Pepa, z Wilna poprzez Japonię przedostała się do Palestyny. Tylko ona i Bolek przeżyli Zagładę.
Jako żołnierz Baruch Kolski brał udział we wszystkich wojnach, które dotknęły jego kraj. W czasach pokoju kształcił młodych żołnierzy, jeździł z misjami po całym świecie, ale najważniejsza dla niego była działalność związana ze zbieraniem funduszy na obronę Izraela.
Dzięki wrodzonej przebojowości zainteresował Kaliszem Fundację Nissenbaumów. Zebrane przez niego fundusze umożliwiły wydobycie z kanału Prosny ponad półtora tysiąca macew (płyty nagrobne), które pochodziły ze starego żydowskiego cmentarza, fundacja ogrodziła także teren nowej nekropolii.
Oczkiem w głowie Kolskiego był cmentarz żydowski przy ul. Podmiejskiej. Dzięki jego interwencji doszło do przeniesienia z budynku domu przedpogrzebowego uciążliwych lokatorów. To on też był inicjatorem odbudowy budynku oraz utworzenia w nim Domu Pamięci i Spotkań.
