III. Najwybitniejsi przedstawiciele kaliskiej społeczności prawosławnej narodowości macedońskiej, rosyjskiej i ukraińskiej na przestrzeni dziejów.

Ks. Atanazy Sawicz, proboszcz parafii prawosławnej w Kaliszu w latach 1808-1827
Urodził się w miejscowości Novi, w Dalmacji w 1775 r. Wybrał stan duchowny wstępując do zakonu bazylianów/zakonnik reguły św. Bazylego/. W 1799 r. decyzją biskupa bukowińskiego, w wyniku prośby „Greków” poznańskich został z Dalmacji (która podlegała biskupowi z Bukowiny) oddelegowany do sprawowania posługi kapłańskiej w Poznaniu.
W Poznaniu miał przebywać 3 lata, został lat 8. Po przybyciu zaopiekował się żoną i dziećmi poprzedniego kapłana Chartofiłasa, który zmarł na krótko przed jego przybyciem. Sawicz pełnił posługę kapłańską nie tylko dla gminy „greckiej” w Poznaniu, sakramentów udzielał także w Kaliszu i Gostyniu. W Poznaniu w 1804 r. udzielił chrztu Janowi Konstantemu Żupańskiemu, późniejszemu znanemu księgarzowi poznańskiemu.
Czas kapelaństwa zakończył Sawicz 31 I 1807 r. Przez kilka miesięcy dochodził swoich praw w sądach, pisał noty do ministra von Vossa, prezydenta Poznania, i w końcu w  1808 r. przeniósł się do Kalisza rezygnując z części wynagrodzenia należnego od gminy poznańskiej. Warto dodać, iż gmina kaliska już w 1806 r. zbierała fundusze na sprowadzenie kapłana z Poznania.
Za jego kapelaństwa gmina otrzymała nowy kościół, utworzono szkołę wyznaniową. Był znanym poliglotą. Proboszcz Atanazy Sawicz zmarł 22 VI 1827 r. w wieku 54 lat, do śmierci pozostał w stanie bezżennym, rodzeństwo mieszkało w Kijowie.

Ks. Bazyli Borysowicz, proboszcz parafii prawosławnej w Kaliszu w latach 1828-1840, nauczyciel szkół kaliskich
W 1828 r., na mocy dekretu carskiego proboszczem parafii grecko-kaliskiej został Bazyli Borysowicz, Ukrainiec urodzony w 1803 r. na Podolu, wychowanek Seminarium Duchownego w Kijowie, kawaler Orderu św. Anny III klasy, w latach 30. i 40. podpisujący się już jako proboszcz kościoła grecko-rosyjskiego, zasłużony pedagog Szkoły Realnej Kaliskiej. Osobiste losy tego księdza naznaczone zostały piętnem cierpienia; w roku 1835 zmarł dziewięciomiesięczny syn Wsiewołod, w czerwcu 1836 r. zmarła 21-letnia żona Katarzyna z Horańskich, kilka tygodni później zmarł niespełna pięciomiesięczny syn Aleksy. W roku 1843 miejsce ks. Borysowicza zajął ks. Zachariusz Lewicki, a ks. Borysowicz w 1844 r. przeniesiony został do monasteru w Poczajowie.

Rodzina Grabowskich, kupców i księgarzy
Chlubnie zapisali się Macedończycy w życiu kulturalnym miasta. Dzieci Anastazego Grabowskiego, kupca z Opatówka były właścicielami jednej z najstarszych księgarni w Kaliszu. Księgarnię założył Jan w 1856 r. Od 1873 r. prowadził ją Michał Grabowski, w tymże roku księgarnia występowała pod firmą braci Grabowskich. Księgarnia od 1875 r. mieściła się w domu przemysłowca, filantropa i społecznika Maurycego Mamrotha (syna Ludwika) na ulicy Warszawskiej nr hip 65. Od 1880 r. firma była własnością Katarzyny Grabowskiej. Niedługo po przejęciu księgarni K. Grabowska podjęła działalność wydawniczą. W 1885 r. firma poprzez zamążpójście właścicielki przeszła na własność Leona Kapalińskiego, który prowadzić ją będzie aż do swojej śmierci w 1906 r. Po śmierci Kapalińskiego wdowa nie zdecydował się na ponowne samodzielne kierowanie zakładem, i tym sposobem księgarnia w 1907 r. przeszła na własność Romana Freudenreicha. W księgarni można było kupić wydawnictwa firmy Gebethner i Wolf, Ferdynanda Hoesicka i innych znanych firm warszawskich. Sprzedawano także cygara, tytoń, stemple. W pojedynczych przypadkach przedmiotem oferty były obrazy, złote monety i pamiątkowe medale.

Paweł Rybnikow, wicegubernator kaliski w latach 1867-1885
Urodzony w Moskwie, absolwent Uniwersytetu Moskiewskiego, karierę zaczynał jako urzędnik administracji, znany rosyjski etnograf i folklorysta. W 1863 r. trafił do Królestwa Polskiego, po utworzeniu Guberni Kaliskiej mianowany został wicegubernatorem przez ostatniego Namiestnika Królestwa Polskiego hr. F. Berga. P. Rybnikow, gruntownie wykształcony, z dobrą znajomością języków nowożytnych znajdował łatwy kontakt z dziennikarzami i uczonymi. Z jego inicjatywy rozpoczęto edycję przywilejów dla Kalisza, dokumentów arcybiskupów gnieźnieńskich i dawnych ustaw magistratu kaliskiego. Źródła publikowano w Pamiatnoj kniżce kaliszskoj gubierni. Rybnikow patronował narodzinom Kaliszanina, i przez 16 lat był cenzorem pisma. Zmarł w 1885 r. i został pochowany na miejscowym cmentarzu.
Poprzez żonę był skoligacony z Polakami. Krótko przed śmiercią kupił majątek Sacały w powiecie kolskim, który w rękach rodziny pozostał do II wojny światowej. Synowie Rybnikowa, Siergiej i Wadim uczyli się języka polskiego. Siergiejowi lekcji udzielała Julia Leszczyńska, ciotka Marii Dąbrowskiej. Wadim zmarł 3 II 1936 r. w majątku Sacały, pochowany został na cmentarzu w Kole. Siergiej zmarł 7 VII 1960 r. w Brudzewie, gdzie spoczął na miejscowym cmentarzu.


Michaił Daragan, gubernator kaliski w latach 1885-1902
Był absolwentem Mikołajewskiej Szkoły Junkrów Kawalerii. Po zakończeniu kariery wojskowej przeszedł do służby cywilnej. W 1870 r. objął stanowisko gubernatora mińskiego, później czernichowskiego i wołogodzkiego. Stanowisko gubernatora kaliskiego objął w 1883 r. W dziejach Kalisza zapisał się jako człowiek światły, życzliwy mieszkańcom, nie stroniący od kontaktów zarówno z ludnością polską jak i żydowską.  Dzięki poparciu Daragana w Kaliszu powstał ratusz i teatr, z Włocławka do Kalisza przeniesiono szkołę realną, zaczęła funkcjonować Kasa Pożyczkowa Przemysłowców Kaliskich, tania kuchnia, barak amerykański przy szpitalu, wybudowano nowy gmach Towarzystwa Dobroczynności.  W 1902 r., nie bez udziału i osobistego zaangażowania gubernatora, po blisko 40 latach starań, uruchomiona została Kolej Warszawsko-Kaliska. Zasługi Daragana dla Kalisza były tak duże, że w 1900 r. grupa obywateli miasta z Emilem Repphanem na czele zwróciła się do warszawskiego generał-gubernatora z prośbą o umieszczenie jego popiersia w Parku Kaliskim.
Odwołanie Daragana w 1902 r. tłumaczy się jego propolską postawą, a także liberalizmem, co nie mogło podobać się władzom zwierzchnim. Kiedy Daragan ponownie odwiedził Kalisz grupa obywateli zwróciła się do nowego generał-gubernatora warszawskiego o nadanie mu honorowego obywatelstwa miasta. Córki Daragana, Anna i Maria wychowywane były w duchu przyjaznym Polakom. Po przedwczesnej śmierci pochowane zostały na cmentarzu prawosławnym przy Rogatce w Kaliszu. Syn gubernatora, Iwan Michałowicz, po rewolucji bolszewickiej znalazł się w Polsce i wstąpił do Wojska Polskiego. Jan Daragan był oficerem polskim, uczestnikiem bitwy warszawskiej.


Ks. Teodot Malutczyk, długoletni proboszcz parafii prawosławnej w Kaliszu
Urodził się w 1907 r. w Równem w rodzinie chłopskiej. Skończył Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze w Równem. W latach 1927-1929 pracował jako geodeta. Znał kilka języków: rosyjski, polski, ukraiński, nieźle niemiecki, nieco gorzej francuski. Postanowił wyjechać na studia do Paryża. Mimo wielu przeciwności swój pomysł zrealizował. W latach 1931 - 1935 T. Malutczyk studiował w Instytucie Teologii Prawosławnej im. św. Sergiusza Radoneskiego w Paryżu. Jak sam wspominał, był to najszczęśliwszy okres w jego życiu. W Instytucie wykładała elita rosyjskiej nauki, jak stwierdził ks. Malutczyk „To elity elit, ludzie znający po siedem języków. Rektorem był metropolita Eulogiusz, egzarcha patriarchy konstantynopolitańskiego. Inspektorem szkoły - prof. Kartaszow, w Rosji w rządzie Kiereńskiego minister oświaty, wybitny historyk, Wasilij Zienkowski - profesor filozofii, profesorowie Bułgakow i Fłorowski, światowej sławy teologowie”. W czasie wakacji dorabiał pracując u francuskich farmerów. Po skończeniu studiów wrócił do Równego, ożenił się z Niną i przyjął święcenia kapłańskie. Pierwszą parafią o. Teodota był Włodzimierz Wołyński i cerkiew św. Mikołaja. W 1939 r. trafił do małej miejscowości pod Kowlem, całą wojnę przeżył na Wołyniu. W 1945 r. znalazł się w Warszawie. Metropolita Dionizy skierował o. Teodota do Kalisza, a w 1946 r. dostał oficjalną nominację na proboszcza kaliskiej parafii prawosławnej. Przez ponad 50 lat służby duszpasterskiej dbał całym sercem o potrzeby duchowe wiernych, troszczył się w tych trudnych czasach o skromne zaplecze materialne swojej parafii.  Zmarł w 1998 r., pochowany został obok swojej żony Niny na łódzkim cmentarzu „Doły”. Jego następcą został ks. Mirosław Antosiuk.

 

Michał Dobriak, artysta (1906-2001)
Urodził się w Kaliszu 6 sierpnia 1904 roku, był synem Ukraińca, carskiego urzędnika Michała Dobriaka i Leonii Buntzler. Naukę w szkole przerwał wybuch I wojny światowej. Z rodziną wyjechał do Moskwy. W stolicy imperium rozpoczął edukację w gimnazjum, którą dokończył po powrocie do Kalisza. W latach 1919-1921 był uczniem gimnazjum rosyjskiego w Warszawie. Egzamin maturalny zdał w 1924 r. w gimnazjum ukraińskim w Kaliszu (ukończył kurs prawosławnego duchownego, zdał egzamin, ale święceń nie otrzymał). Służbę wojskową odbył w latach l926 - 1927 w 29 Pułku Strzelców Kaniowskich. W latach l927 - l934 studiował na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. Po ukończeniu studiów powrócił do Kalisza. Pracował w Fabryce Tekstylnej Braci Muller przy szablonach do tkanin. W 1939 r. powołany do wojska, rozbrojony pod Haliczem przedostał się do Wilna, by w 1940 r. powrócić do Kalisza. Tutaj do końca wojny zatrudniony był jako kreślarz w Zarządzie Nieruchomości. Po wojnie pracował m.in. jako nauczyciel rysunku w Ognisku Kultury Artystycznej, jako kreślarz na wykopaliskach archeologicznych prowadzonych w okolicach Kalisza, w Spółdzielni Ludowo-Artystycznej jako malarz tkanin a także jako portrecista w Spółdzielni Fotografów. W 1946 r. został członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków. Trzykrotnie żonaty, przez cały czas mieszkał pracował przy ul. Ciasnej.
Przez całe życie zajmował się malarstwem - malował Kalisz i jego okolice: mieszkańców, architekturę, pejzaże. W jego dorobku artystycznym nie brakowało martwych natur, czy też scen rodzajowych. Dominowały jednak portrety.
Swoje prace wystawiał w latach trzydziestych w Wilnie, a także w Lidzie. W Kaliszu jego wystawy indywidualne organizowano w roku 1950, 1953, 1955, 1957 i 1961.
W 1996 r. po raz pierwszy, po 35-letniej przerwie dzięki inicjatywie J. A. Dymkowskiej, kaliszanie mogli ponownie ujrzeć prace Michała Dobriaka. Miejscem wystawy była oczywiście Galeria JAD.
W 1998 r. okazją do kolejnej ekspozycji stało się 75-lecie pracy twórczej M. Dobriaka. Prace wystawiono w Centrum Rysunku i Grafiki im. T. Kulisiewicza, a współorganizatorami były: Galeria JAD i Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej.
Zmarł w Kaliszu w 31 maja 2001 r. i pochowany obok I żony na cmentarzu ewangelickim, przy ul. Harcerskiej .